Nieuw hoofdstuk in onze corona-avonturen
Studenten leggen hun examens af in de leeszaal

Voor de examens van de Expert classes Typografie & Vormgeving, onze zaterdagopleiding, kunnen de studenten de leeszaal van het Museum Plantin-Moretus gebruiken. Die zaal is heel wat groter dan ons leslokaal. Onze studenten hebben er meer dan genoeg ruimte om in alle veiligheid de vijf theorie-examens af te leggen. Ook de studenten van het practicum Boekontwerp zullen de ruimte voor twee lessen gebruiken. Dat is een nieuw hoofdstuk in ons avontuur, dat begon met de lockdown midden maart.

Leeszaal Museum Plantin-Moretus

Zaterdagopleiding

Onze tweejarige opleiding is een mix van theoretische hoorcolleges en van praktijkgerichte vakken. Toen midden maart de lockdown inging hebben we eerst het collegerooster omgegooid: alle praktijkvakken (zoals Handboekbinden en Typografisch ontwerpproces) werden uitgesteld en theorievakken (zoals Beeldcultuur en Auteursrecht) werden vervroegd. We gebruikten dan nog Skype voor het afstandsleren. Op vraag van de studenten zelf schakelden we al snel over op Zoom.
    Het bleek een groot voordeel dat we met zoveel verschillende docenten werkten, waardoor er genoeg afwisseling was zaterdag na zaterdag. Daarbij hebben we onze studenten onderschat. De eerste maanden planden we slechts drie uur afstandsleren per zaterdag, en liepen de lessen door tijdens de paasvakantie en het 1-mei-weekend. Maar als de lessen interactief gegeven worden en er is genoeg afwisseling, dan is zes uur per dag ook doenbaar, zo bleek. We zijn onze studenten veel dank verschuldigd voor hun volgehouden inzet.
    Met zijn allen hebben we veel bijgeleerd. Onze docenten waren bereid om nieuwe tools uit te proberen. Groepswerk in kleine groepjes was een aangename ervaring met de break-out rooms van Zoom. Als de webcam van je laptop niet functioneert, dan kan je je smartphone als camera gebruiken terwijl je voor de rest op je laptop blijft werken. Een interactieve quiz, zoals je kan maken met Polleverywhere, voorkomt dat de studenten indommelen.
    Sommige colleges konden zonder veel aanpassingen worden gegeven via afstandsleren, maar enkele docenten hebben veel werk geleverd om hun lesmateriaal aan te passen.

Nu de examens

Ons doel is altijd geweest om de studenten evenveel leerstof aan te bieden tijdens deze crisisperiode als in andere academiejaren. We durven zeggen dat we daarin gelukt zijn. Dat vroeg zware inspanningen van studenten en docenten. De studenten misten het contact met elkaar, het netwerken, het snuisteren in de boeken van onze handbibliotheek en onze tijdschriften. Het was een voordeel dat ze langer konden slapen omdat ze ’s morgens niet met de trein of de auto naar Antwerpen moesten komen.
    We sluiten het jaar af met twee zaterdagen examens. Hoewel slechts acht studenten deelnemen aan de examens – de vier andere zijn vrije student – vonden we het beter om een grotere zaal te voorzien zodat iedereen voldoende ruimte heeft. De leeszaal van het museum zal een aangenaam kader zijn voor die schriftelijke examens.

Practicum Boekontwerp

Elke les is anders en een praktijkles vraagt een andere aanpak dan een hoorcollege. Johan Van Looveren, de titularis van de Expert class Boekontwerp, zette voor zijn lessen een website op waar de studenten over de voortgang van hun ontwerp moesten bloggen. Op die site werden verder tips en tricks gepost over Indesign en typografie.
    Johan Van Looveren nodigt voor dit practicum ook steeds externe experten uit. Vormgever en docent Ulysses Voelker gaf zijn les via Zoom. Zulke lessen werden telkens opgenomen, zodat de studenten achteraf alles nog eens konden herbekijken.
    Sofie Jacobs, papierconsulente bij Papyrus, had geen gemakkelijke taak. Hoe kan je via videostreaming vertellen over tactiele zaken als gramgewicht, opdikking en gladheid? Deze docent loste dit probleem op door voor de les aan iedereen een stalenboek te sturen met de papiertypes die typisch voor boekwerk worden gebruikt, waardoor elke student thuis kon voelen hoe glad of ruw een bepaald type papier wel was.

Terug contactonderwijs

Voor de laatste twee lessen van het practicum Boekontwerp werken we opnieuw met contactonderwijs. Er zal weer korter op de bal gespeeld worden: printen, feedback krijgen, aanpassingen uitvoeren en terug printen. Met goede handhygiëne, 1,5 meter afstand en mondmaskers zal het veilig kunnen verlopen. De studenten ontvingen een brochure waarin alle veiligheidsregels helder worden uitgelegd en de coördinator zal toezien op de toepassing van die regels.
    De stalencollecties met coverpapieren en de voorbeelden van industriële bindwijzen zullen geraadpleegd kunnen worden. De studenten krijgen voor hun laptops veel werkruimte omdat de lessen gegeven worden in de leeszaal.

We laten de mogelijkheid open om van thuis uit de les te volgen. De uitleg en de feedback wordt gestreamd via Zoom. Dus, wie de ochtend van de les wakker wordt met neusloop of een kriebel in de keel, moet thuis blijven, en zal, door de open video-connectie, toch nog een volwaardige lesdag meekrijgen.
    Hoewel de studenten hun boekontwerpen op 10 juli moeten presenteren aan een driekoppige jury, zit het werk er nog niet op. Het einddoel is de presentatie van de gedrukte en afgewerkte boeken op een tentoonstelling. Die zal openen op 19 september en tot eind oktober dagelijks te bezichtigen, zijn van 14 tot 17 uur. We bekijken de komende weken hoe we die expo vorm zullen geven. Met de locatie zitten we gebeiteld: het schoolgebouw van Sint-Paulus is 150 vierkante meter groot en van het museum krijgen we mooie vitrine-toontafels ter beschikking.

Practicum Type design

Meer en meer trekken we met de Expert class Type design een internationaal publiek aan. We zijn heel blij met de interesse van studenten uit Rusland, Duitsland, Italië en Nederland, zoals met de klas van dit jaar. Het is elk jaar opnieuw een feest om te zien hoe les na les de vriendschapsbanden tussen de studenten hechter worden en hoe mensen met verschillende achtergronden, en uit verschillende landen, goed met elkaar kunnen samenwerken aan één lettertype.
    Dat internationaal karakter bleek dit jaar echter een kink in de kabel. Zo werd onze student uit Milaan eerder dan in België geconfronteerd met de harde realiteit van de corona-lockdown. En hoezeer de studenten met contactonderwijs gebaat zouden zijn, we kunnen het nog niet inrichten, omdat de grenzen nog een hele tijd gesloten zullen blijven en vliegen onmogelijk is.
    Gelukkig wordt er voor het groepswerk van dit practicum al jaren samengewerkt in de cloud. Vroeger gebruikten we er Facebook-groepen voor. Dit jaar werken we met channels in Slack. Deze manier van samenwerken is efficiënter dan e-mails en veel overzichtelijker. Voor hun onderzoek hadden de studenten op eigen initiatief al hun scans en hun foto’s bijeengebracht in Miro Boards, een andere cloud-toepassing.
    In maart hebben 2 studenten door corona hun les moeten missen en in april zijn we met halve dagen les traag van start gegaan. We lossen de opgelopen achterstand op door bijkomende lessen in te richten, via afstandsleren, in juni en in augustus.

Expert class Type design

Ambitieus

Het doet ons plezier om te zien dat de resultaten van de studenten jaar op jaar indrukwekkender worden. In plaats van één revival in het groepswerk, durfde deze groep het aan om zowel een romein als een cursief uit te werken. Ze zijn aan de slag gegaan met de historische artefacten van Granjon die ook door Matthew Carter zijn gebruikt voor het lettertype Galliard. De studenten stootten tijdens hun onderzoek op heel wat interessante ontdekkingen en zagen hoe Matthew Carter op een minder authentieke wijze zijn revival had aangepakt. Je zal zelf in september in de tentoonstelling kunnen oordelen en zien dat we hier niet overdreven hebben.
    Hoewel de individuele letterontwerpen op dit moment nog niet afgewerkt zijn, stonden we verbaasd van de ambitieuze plannen van de studenten. Wat dacht je bijvoorbeeld van een revival van de cursieven van Griffo, die als drukletters nog heel dicht bij het handschrift liggen?

Scanservice

Voor hun onderzoek kunnen de Belgische studenten sinds kort terug in de leeszaal van het museum terecht. Het kan enkel op afspraak en met maximaal twee personen per tijdslot, maar het levert voor enkele studenten toch nieuwe mogelijkheden op.
    Onze buitenlandse studenten kunnen boeken aanvragen die dan door het leeszaalpersoneel deels gedigitaliseerd worden op de boekscanner. Wat stempels en matrijzen betreft hadden de studenten gelukkig al heel veel gefotografeerd voordat deze crisis uitbrak. Die foto’s worden via Slack met elkaar gedeeld.

Uitstel maar geen afstel

Niet alles is gelukt dit academiejaar. Zo hebben we besloten om onze internationale summer school over typografie uit te stellen tot augustus volgend jaar. Die summer school was een nieuw initiatief vorig jaar en trok meteen al vijftien studenten uit negen verschillende landen. We hopen dat zoiets volgend jaar terug mogelijk zal zijn.
    Het practicum Indesign wordt ook uitgesteld, maar dan naar het najaar: vrijdag 2 en 9 oktober 2020.
    De diploma-uitreiking en de feestelijke receptie verschuiven we naar 20 maart 2021.