De invloed van Gerard Unger zal zich nog lang laten voelen

Foto’s: Jos van den Broek

Gerard Unger op het typosium van InitiaalNa de dood van Gerard Unger, op vrijdag 23 november, staan we allemaal stil bij zijn prachtige erfenis. De 38 lettertypes die hij ontwierp worden overal ter wereld gebruikt. Zijn boeken, zoals Terwijl je leest of Theory of Type Design, zullen nog lang vormgevers scholen en inspireren.

Gerard Unger studeerde in de jaren ’60 grafisch ontwerpen, typografie en letterontwerpen aan de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam. Sinds 1972 was hij actief als freelance ontwerper. Hij heeft postzegels ontworpen, munten, boeken, logo’s, huisstijlen, jaarverslagen en vooral veel lettertypes. In de jaren 1972-2012 was hij actief als docent en onderzoeker op o.a. de Gerrit Rietveld Academie, Universiteit van Reading en als hoogleraar Typografie aan Universiteit van Leiden, waar hij – na zijn emeritaat – in 2013 ook promoveerde.

Unger bij de voorstelling van de Demos

Gerard Unger bij de voorstelling van de Demos.

Zoals het NRC schreef in zijn in memoriam “beschouwde Unger onzichtbaarheid als een compliment. Zijn letterontwerpen moesten transparant zijn: zo vanzelfsprekend dat lezers er dwars doorheen kijken en alleen oog hebben voor de inhoud van de woorden.”.

“In ruim een halve eeuw ontwierp Unger 38 verschillende lettertypen. Bijna altijd waren dat letters die inspeelden op een technische ontwikkeling, of die bestemd waren voor een specifiek doel. Zo ontwierp Unger letters voor de eerste, lage-resolutie beeldschermen in banken. Voor de Amsterdamse metro en de bewegwijzeringsborden op de Nederlandse wegen. Voor kranten die met een ‘zuinige’ letter ruimte en papier wilden besparen. En voor chocoladefabrikant Verkade ontwierp Unger een alfabet minder breukgevoelige chocoladeletters.”

Toen hij 72 geworden was, in 2014, stelde hij op het typosium van Initiaal zijn Alverata voor, een superfamilie waarvoor hij jaren onderzoek had gedaan. Onvermoeibaar was hij inscripties in de romaanse stijl overal in Europa gaan fotograferen en uit die studie ontstonden niet één maar drie verschillende letters (Regular, Informal en Irregular), telkens beschikbaar in zes gewichten.

Gerard Unger stelt de vele fonts voor in de Alverata

Hoewel hij dus het verleden goed kende, liet Unger zich, als hij letters maakte, beïnvloeden door de tijd van nu. Zijn opleiding genoot hij aan de Gerrit Rietveld Academie waar toen ‘op z’n Bauhaus’ werd lesgegeven. Volgens het verslag van het zomertyposium vond Gerard Unger “zijn eigen inspiratie in het moderne classicisme, de stijlperiode van 1900 tot nu. Sjoerd de Roos, Charles Nypels en Jan van Krimpen gelden daarin als belangrijke vertegenwoordigers. Gerard Unger tekende als kind de Lutetia van Van Krimpen na; een vingeroefening die vervolgens in de loop der jaren vele verrassende en tegelijk welhaast klassieke fonts heeft opgeleverd.”

Alle letters opnoemen die hij gemaakt heeft is ondoenbaar. Toen Swift in 1985 uitkwam, ervaren ontwerpers dit als een waarlijk originele creatie, met scherpe hoeken en driehoekige schreven. Zijn reeks letters voor kranten worden wereldwijd gebruikt. Gulliver was zijn eerste ontwerp op dit terrein – “de zuinigste letter ter wereld” – maar later volgden nog de herwerkte Swift, de Coranto en Capitolium News. De Argo en de Paradox, die bij DTL uitgebracht werden in de jaren 90, hebben de tand des tijds goed doorstaan. En Flora, een ontwerp dat hij maakte voor de geboorte van zijn dochter in 1984, verdient het om terug in gebruik genomen te worden.

Letterproef van de Praxis en de Demos, uit 1977.

Interessant:

Het in memoriam door Chris Vermaas, goede vriend van Unger en docent bij ons instituut.
De ‘obituary’ van The Guardian, door Christopher Burke.
Het in memoriam van de Volkskrant.
Een stuk van Mischa Cohen in Vrij Nederland.

Een greep uit zijn publicaties:

• Tekst over tekst. Een documentaire over typografie. Eindhoven, 1975 (derde deel in een serie documentaires van drukkerij Lecturis, Eindhoven)
• Kijk… je kunt er mee lezen en schrijven. Automatisering in relatie tot grafisch ontwerpen en tot de grafische industrie. Uitgave van het Gerrit Jan Thiemefonds uit 1979.
• Letters, uit 1994, isbn 9070386690
• Terwijl je leest, Amsterdam, De Buitenkant, 2006, isbn 978-90-76452371.
• Theory of Type Design, Rotterdam, NAI010 Publishers, 2018, isbn 978-94-6208-451-3.


Terug naar nieuwsbrief november