Interessante typografische events in de volgende maanden

Adriaan Raemdonck
Schilders & Schrijvers – 50 jaar galerie De Zwarte Panter
Met haar vijftigjarig bestaan is galerie De Zwarte Panter de oudste voor hedendaagse kunst in Vlaanderen. Om dit te vieren ontving galerist Adriaan Raemdonck op 11 juli het Ereteken van de Vlaamse Gemeenschap. Vanaf 6 december loopt in de Nottebohmzaal de jubileumtentoonstelling Schilders & Schrijvers – vijftig jaar galerie De Zwarte Panter. Het wordt een confrontatie tussen een oude en nieuwe generatie schilders en schrijvers in boekvorm.

In 1970 startte hij met Herbert Binneweg, Roger Vandaele en Roger Van Akelijen een ets- en zeef­drukatelier. Kunstenaars als Fred Bervoets, Wilfried Pas, Jan Cox, en later Nick Andrews, Michel Buylen, Benjamin Demeyere, Tom Liekens,… gingen een co-creatie aan met schrijvers als Roger de Neef, Jeroen Olyslaegers,… Deze samenwerkingen tussen kunstenaars en auteurs resulteerden in vaak verrassende bibliofiele edities waarin woord en beeld elkaar aanvullen. Ook dubbeltalenten als Hugo Claus, Paul de Vree, Pjeroo Roobjee, Marcel van Maele, Jan Vanriet,… werkten met Raemdonck samen.

Gedurende vijf weken wordt een selectie van de kunstenaarsboeken gepresenteerd. Het zijn edities waarin tekst naast beeld een complementair verhaal vertellen. Affiches van de galerie brengen de oude expo’s opnieuw tot leven. Tijdens toonsessies zal Adriaen Raemdonck bezoekers ontvangen en vertellen over ‘zijn galerie’. De bezoekers worden zo ondergedompeld in de vijf decennia lange historiek van de galerie en proeven van haar belang in de Belgische kunstwereld. Sommige affiches zijn ontworpen door Herbert Binneweg, voorzitter onderwijs van ons Instituut.

Adriaan Raemdonck (°1945) opende op 5 december 1968 de galerie De Zwarte Panter in de Antwerpse binnenstad. Sinds 2 oktober 1970 is de galerie ondergebracht in de Hoogstraat: in een historische site met middeleeuwse kapel. Nu, vijftig jaar later, is De Zwarte Panter een gevestigde naam in zowel het Vlaamse, het Belgische en ook Europese galerie-landschap. Het is een plaats waar beeldende kunstenaars, muzikanten, schrijvers, curatoren, journalisten, verzamelaars, kunstliefhebbers elkaar treffen.

De tentoonstelling is te bezoeken van dinsdag tot en met zondag, van 13 tot 17 uur. Bekijk zeker ook de info over de exclusieve rondleidingen.
6 december tot 13 januari 2019, Nottebohmzaal, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen


Miraeus Lecture: Thomas Crombez
Het merkwaardig overleven van het boek in een wereld die werd opgegeten door software.

Thomas Crombez (°1978) is alumnus van het Plantin Instituut. Hij deed de tweejarige zaterdagopleiding in 2015–17. Thomas is docent aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (Antwerpen), aan Sint Lucas Antwerpen en aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij geeft les in kunstfilosofie, theatergeschiedenis en geschiedenis van de grafische vormgeving.
Tijdens zijn opleiding aan het Plantin Instituut richtte hij Letterwerk op, een uitgeverij en ontwerpstudio in Borgerhout.
12 december, 19 uur, Museum Plantin-Moretus


Tiele-leerstoelendag in Den Haag
De Tiele-leerstoelendag heeft dit jaar een dubbele thematiek. In het eerste gedeelte van de lezingenmiddag staat het onderzoek naar het verzamelen van boeken in de achttiende eeuw centraal. Prof. dr. Paul Hoftijzer, bijzonder hoogleraar boekgeschiedenis vanwege de Tiele-Stichting aan de Leidse Universiteit, bespreekt een uiterst merkwaardige bibliotheek van een van origine Duitse geleerde in Leiden, die tot nu toe geheel onopgemerkt is gebleven. Alex Alsemgeest, die in Leiden bij prof. Hoftijzer boekgeschiedenis heeft gestudeerd en wiens Masterscriptie over Zweeds-Nederlandse boekhandelsbetrekkingen dit jaar bekroond is met de scriptieprijs van de Tiele-Stichting, gaat in zijn lezing in op de befaamde bibliotheek van Charles de Geer in Leufstabruk. Beide lezingen worden gevolgd door discussie.

Na de pauze is de aandacht gericht op het moderne leesonderzoek. Prof. dr. Adriaan van der Weel, eveneens Tiele-hoogleraar te Leiden, gaat in op verschil tussen (bewuste) leesdoelen en (vaak onbewuste) leeseffecten. Niels Bakker, promovendus en onderzoeker van de Stichting Lezen, gaat in op zijn dissertatie-onderzoek naar verschillen tussen lezen van papier en lezen van het scherm. Welke effecten heeft het lezen van e-boeken op de leeservaring en het tekstbegrip, en maakt het verschil welk apparaat (e-reader, tablet) de lezer gebruikt? Ook hierna is er gelegenheid tot het stellen van vragen.
Na de presentaties bent u van harte uitgenodigd voor de aansluitende borrel.
Inschrijven kan hier.
Vrijdag 14 december, 13 uur, foyer, Koninklijke Bibliotheek Den Haag


Verzamelaarsdag van de Baroque Book Design tentoonstelling.
Verzamelaars en verkopers van kostbare boeken vertellen het unieke verhaal van elk boek dat ze meebrengen. Deze verzamelaars komen aan bod (telkens 20 min.): 13 uur: Francis Van Glabbeek | 13.30 uur: Eddy Kerssens | 14 uur: Marcus de Schepper | 14.30 uur: Johan Pas | 15 uur: Dirk-Emma Baestaens | 15.30 uur: Marc Claeys.
In een bijzondere EHBO-cursus leer je hoe je kostbare boeken het best kan manipuleren, een zachte reiniging kan geven of opbergen, om 13 uur en om 15 uur (60 min.)
Met een gids ga je op zoek naar baroksporen in huis, tuin en tentoonstelling, om 13.30 uur en 15 uur (75 min.)
Enkel mits reservatie bij jan.haveneers@stad.antwerpen.be
Zondag 16 december, Museum Plantin-Moretus.



Octo missae van de Antwerpse polyfonist George de la Hèle
In 1578 kwam in de drukkerij van Christoffel Plantijn de eerste muziekdruk van de persen, en wat voor een! Dit enorme boekwerk – 55 bij 40 cm – was groot genoeg voor alle zangers van een koor. De bundel bevat de muziek voor acht missen. Vier daarvan zijn vijfstemmig, en telkens twee zes- en zevenstemmig. De muziek is van hoge kwaliteit: zo zijn vier motetten van de hand van de grote componist Orlandus Lassus.

Antwerpenaar Jan Mertens besteedde 2 jaar aan het minutieus overzetten van het oude muziekschrift van dit 16e eeuwse meesterwerk in hedendaagse partituren. Daarna richtte hij het Ensemble Antwerpse Polyfonie op, dat de oude muziek van George de la Hèle wil laten weerklinken.
Het Ensemble Antwerpse Polyfonie bestaat uit Eefje De Boer (sopraan), Ilse Bickes (alt), Ingeborg Albrecht (alt-tenor), Freya Vaes (alt-tenor), Stefan Koch (tenor), Johan Donderwolcke (bas), Manfred Halsema (bas) en Jan Mertens (dirigent).

Het Ensemble zingt in de aanloop naar Kerstmis de tweede mis uit het boek. Dit is de 5-stemmige mis ‘In convertendo Dominus’. Ze duurt 1 uur en het optreden is gratis met je toegangsticket voor het museum.
Speciaal voor deze gelegenheid toont het museum exclusief aan het publiek het prachtige koorboek, dat één van de pronkstukken uit de collectie is.
Zondag 23 december, om 14 uur en om 15.30 uur, Museum Plantin-Moretus.



Finissage van de Baroque Book Design tentoonstelling.
Tegelijk vieren we dan het driekoningenfeest in het museum. Daarbij mogen taart en chocomelk niet ontbreken.
Over de speciale band van de Moretussen met het driekoningenfeest: deze video.
Zondag 6 januari 2019, Museum Plantin-Moretus.


Nieuwjaarsreceptie voor de studenten, de docenten en de vrienden van Plantinia.
Zaterdag 19 januari, om 13 uur, Museum Plantin-Moretus.


Studiebezoek voor de studenten, de docenten en de vrienden van Plantinia.
Meer info volgt nog.
Zaterdag 9 maart


Miraeus Lecture: Marianne C.E. Gillion
Paradigmatic prints and particular performances: religious and musical identities in the liturgical books of the Cathedral of Our Lady and the Church of St. James, Antwerp.
27 maart 2019, 19 uur, Nottebohmzaal Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen


Grotesken. De fantasie verbeeld.
Aan het einde van de 15de eeuw herontdekt men in Rome de ondergrondse ruïnes van het beroemde keizerlijke paleis van Nero: het Domus Aurea. Op de muren vinden de nieuwsgierigen ongeziene, bonte muurschilderingen met overdadige, symmetrische versieringen. Daartussen wemelt het van bizarre dieren en fabelwezens. De decoraties gaan de geschiedenis in als ‘grotesken’, naar hun vindplaats in ‘grotachtige’ ruïnes.
Tijdens de renaissance zijn deze antieke grotesken een inspiratiebron voor vele kunstenaars. Het centrale luik van de tentoonstelling illustreert hoe Antwerpse prentkunstenaars als Hans Vredeman De Vries en Cornelis Floris deze uitbundige en fantasierijke ornamentvorm introduceerden in de Lage Landen in de 16de eeuw. De prentkunst – en Antwerpen als (prent)drukkerscentrum – spelen een belangrijke rol in de verspreiding van deze ornamentstijl naar andere kunsttakken, zoals schilderkunst, architectuur, edelsmeedwerk, glasschilderkunst en boekdrukkunst. In de tentoonstelling tonen we ook een recent in de collectie opgedoken, ongekende serie ontwerptekeningen voor grotesk meubilair van Paul Vredeman de Vries – de weinig bestudeerde zoon van Hans Vredeman de Vries.
Al gauw gebruikt men de term ‘grotesk’ niet meer alleen voor deze aan de oudheid ontleende ornamentvorm, maar meer in het algemeen voor al wat betrekking heeft tot het bizarre, monsterachtige, inventieve, karikaturale en bespottelijke – connotaties die wij tot op vandaag nog steeds met het begrip ‘grotesk’ associëren. Een tweede luik van de tentoonstelling toont hoe dergelijke ‘grillige’ vormen steeds tot de verbeelding van kunstenaars hebben gesproken. In de zestiende-eeuwse Nederlanden zijn Bosch en Bruegel met hun drollerieën, de grote pioniers. Moderne en hedendaagse kunstenaars treden in hun voetspoor en werken van James Ensor, Fred Bervoets en René De Coninck tonen aan dat de aantrekkingskracht van het groteske tot op vandaag doorleeft in de kunst.
vrijdag 5 april tot zondag 15 september 2019, Museum Plantin-Moretus, Antwerpen


Open Dag voor kandidaat studenten. Info over al onze opleidingen.
Zaterdag 27 april, om 11 uur, auditorium Museum Plantin-Moretus.


Miraeus Lecture: Margriet Hoogvliet
Religieuze leescultuur van leken in de regio tussen Parijs en Antwerpen in de vijftiende eeuw
15 mei 2019, 19 uur, Nottebohmzaal Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Antwerpen


Congres: Antwerpen als Europese prentenfabriek
Organisatie: Forum BeeldDrukPapier (BildDruckPapier, resp. PicturePrintPaper). Dit is een internationaal platform voor onderzoekers, museummedewerkers, verzamelaars en andere belangstellenden die zich bezig houden met volkskundige onderwerpen, in het bijzonder met populaire grafiek.
In samenwerking met het Rubenianum en het Ruusbroecgenootschap (Universiteit van Antwerpen).
2–4 juni 2019, Antwerpen


Terug naar nieuwsbrief november