Schenking: honderden waardevolle boeken voor onze handbibliotheek

Henk Gianotten, tot 2000 o.a. marketing manager bij Tetterode (samen met Plantin Brussel nu Heidelberg Benelux), schenkt een groot deel van zijn boeken aan de bibliotheek van het Plantin Instituut. Tientallen dozen met tijdschriften en boeken over typografie en vormgeving verhuizen naar onze ‘Louis Van den Eede bibliotheek’. Onze studenten kunnen die werken voor hun studie uitlenen. Gianotten blijft de actualiteit volgen; daardoor zijn er veel recent verschenen boeken bij. Een deel van de aangeboden boeken is te kostbaar of te kwetsbaar om te worden uitgeleend, maar zijn op aanvraag beschikbaar voor onderzoek in de leeszaal van het museum.

EEN GREEP UIT DE COLLECTIE

Cimelio
Cimelio tipografico-pittorico: offerto agli augustissimi Genitori del Re di Roma / da Giambattista Bodoni, Bologna, Edizioni Valdonega Verona, 1991.
Facsimile van een van de laatste letterproeven (1811) van Giambattista Bodoni (1740-1813)

Uitgebracht naar aanleiding van de 250ste verjaardag van de geboorte van Giambattista Bodoni. Tweedelige uitgave in een cassette (27×38 cm).

Zoals zijn vader het hem had voorgedaan, vergrootte Martino Mardersteig de originele pagina’s, retoucheerde ze letter voor letter en verkleinde ze terug naar het origineel formaat. Van deze opnames werden hoogdrukclichés gemaakt. Acht tot tien kleuren werden gebruikt om de 41 gekleurde miniaturen te reproduceren. Het papier werd speciaal aangemaakt om het origineel te benaderen. Het resultaat is van uitzonderlijke klasse!

Deliciae

Deliciae. De schrijfkunst van Jan van den Velde, Haarlem, Joh. Enschedé en Zonen, 1984. Twee delen in een cassette. Typografisch verzorgd door Gerrit Noordzij.

Dutch Alphabets

Mathieu Lommen, Dutch Alphabets, Amsterdam, De Buitenkant, 2015. Portfolio met 47 voorbeelden van letters en schrijfstijlen van Nederlandse ‘letterartiesten’, letterontwerpers, kalligrafiespecialisten en sign painters. Met onder meer werk van Frank E. Blokland, Erik van Blokland, Ramiro Espinoza, Janno Hahn, Hansje van Halem, Max Kisman, René Knip, Lida Lopes Cardozo, Gerrit Noordzij, Just van Rossum, Nina Stössinger, Joost Swarte, Underware, Gerard Unger en Peter Verheul. Van deze map werden maar 175 exemplaren gedrukt.

Houten Letter LA

Houten letter – Caractères en bois – Trästilar, Lettergieterij ‘Amsterdam’ voorheen N. Tetterode, 1910. Zeldzame biljetletterproef uit 1910. Zie Lane/Lommen 331.

Novo Typo

Type Wood. Bixa type specimen, Amsterdam, Novo Typo, 2015, isbn 9082402100
met een inleiding door Jan Middendorp

Mark van Wageningen, Novo Typo Color Book, Amsterdam, De Buitenkant, 2017, isbn 9789490913656
met een inleiding door Gerard Unger. Gesigneerd door Gerard Unger en Mark van Wageningen.

Rosbeek uitgaven

Goodwill-uitgaves van Drukkerij Rosbeek uit Nuth (NL). Bibliofiele uitgaves exclusief bestemd voor de klanten van drukkerij Rosbeek. De uitgaves hadden telkens hetzelfde, vierkante formaat, maar werden telkens door een andere vormgever verzorgd.
Bijzonder werk van o.a. Jan van Toorn, Piet Gerard, LettError (Peter van Blokland) en Baer Cornet.

Tree of codes

Jonathan Safran Foer, Tree of codes, Visual editions, 2010, isbn 9780956569219
Een heel bijzonder ontwerp van Sara De Bondt.
Uit het nawoord van de auteur: “For years I had wanted to create a die-cut book by erasure, a book whose meaning was exhumed from another book. I had thought of trying the technique with the dictionary, the encyclopedia, the phone book, various works of fiction and non-fiction, and with my own novels. But any of those options would have merely spoken of the process. (..) The Street of Crocodiles is often my answer to the impossible-to-answer question: What is your favorite book? And yet, it took me a year to recognize it as the text I’d been looking for.”

Brief Baudin

Brief van Fernand Baudin aan Henk Gianotten gedateerd 10 mei 2002. Fernand werkte destijds bij Plantin Brussel, wat toen een dochteronderneming was van de LA/Tetterode waar Henk werkte.
Baudin vertelt dat hij een Franse vertaling heeft gemaakt van De Strook (sic) van Gerrit Noordzij, maar dat hij in België geen uitgever vindt die het wil uitgeven.

Upper and lowercase

U&LC, volume one, number one, International Typeface Corporation, New York, 1973.
Allereerste nummer van dit onvolprezen tijdschrift. Met o.a. een stuk van Willem Sandberg, voormalig directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam over de rol van de kunstenaar in de maatschappij.

Lectura Dick Dooijes

Lectura Salutem, vertegenwoordigersmap van de Lettergieterij ‘Amsterdam’, 1969.
Luxe-uitvoering van de letterproef van de Lectura, ontworpen door Dick Dooijes, in zwarte plastic band met glanzend gelamineerde bladen. Lane/Lommen 895.
Het bijzondere is dat er ook een prijsvoorbeeld bij is en zelfs de fiches met het achterliggend promotiemateriaal (‘de verkoopsteun’). Ook testimonials van ontwerpers als Jurriaan Schrofer en Hans Buys, en zakenlieden zoals Reinold Kuipers (uitgeverij Querido) en Jacob Blaauboer (drukkerij Vada). Verder een lijst met adressen van drukkerijen die de letter eerder al gekocht hebben.

Bibliofiele uitgaves

Zeven bibliofiele geschenkuitgaves verzorgd door Kurt Löb voor Zetcentrale Meppel (1991–1997).
Löb maakte de illustraties en ontwierp de boekvormgeving. Kurt Löb (1926-2015) emigreerde in 1939 vanuit Berlijn naar Amsterdam waar hij als schilder, boekkunstenaar en publicist werkzaam was.


WIE IS HENK GIANOTTEN?

Henk Gianotten (*1940) werkte van 1963 tot 2000 op het spanningsveld tussen creatie en drukken. Dat deed hij voor Tetterode, in die periode de belangrijkste leverancier van hardware, software en materialen voor de grafische markt in Nederland. Hij groeide in zijn loopbaan tot verkoopleider en later marketing manager, waarbij hij ook lid was van het managementteam en hoofd Pers & publiciteit.

De technische ontwikkelingen in de grafische sector waren in die jaren enorm. Toen hij bij Tetterode begon, had je nog zetterijen waar gezet werd op regelgietmachines en veel drukkerijen moesten de overstap van typodruk naar offset nog maken. De verkoopafdeling trachtte reclamebureaus, zetterijen en drukkerijen te overtuigen om te investeren in de vernieuwingen. We kunnen het ons nu moeilijk voorstellen wat de fotozetsystemen (en de fonts) in die jaren gekost hebben.

Cruciaal was de ontwikkeling van Postscript door Adobe in 1985. Postscript was een digitale paginabeschrijvingstaal, met het voordeel dat je zetwerk, lijnen en afbeeldingen kon combineren op één pagina. Met relatief goedkope opmaaksoftware die Postscript-bestanden konden genereren, zoals Illustrator en Pagemaker, kon iedereen ingewikkelde publicaties creëren zonder veel zetkosten te betalen. In het begin zagen de drukkerijen het werk van die ‘amateurs’ niet graag komen, maar Gianotten zag meteen het grote potentieel. Hij hield er de bijnaam Mr. Postscript aan over.

De revolutie van de desktop publishing (DTP) moest in 1985 nog beginnen. Gianotten wilde alle technische details kennen en deelde zijn prepress-kennis met plezier. Hij sprak op symposia in binnen- en buitenland en schreef artikels voor de vakbladen.

Daar was hij een groot pleitbezorger voor het gebruik van color management met ICC-profielen, zodat in het hele proces alle apparaten dezelfde kleuren weergaven. Dit was voor drukkers of reclamemensen geen gemakkelijke opgave, maar Gianotten zag de noodzaak ervan in: door de voortschrijdende integratie van tekst en beeld kwam de verantwoordelijkheid over de foto’s ook bij de ontwerpende partij te liggen. Die evolutie werd verder gestimuleerd met de komst van PDF en ‘drukklaar gecertificeerde’ bestanden als PDF/X.

FRUTIGER EN ZAPF

De liefde voor typografie en letterontwerp was sterk aanwezig bij Gianotten. Tetterode was de voortzetting van Lettergieterij ‘Amsterdam’ voorheen N. Tetterode en bezat de rechten op goed verkopende lettertypes zoals Nobel, Hollandsche Mediaeval, Mercator, Lectura, Orator of Promotor. Bij Tetterode verkochten ze fotozetsystemen van Berthold, Harris-Intertype, Scangraphic en andere, en Gianotten zorgde voor het omzetten van de lettertypes naar de nieuwe machines. Vanaf 1984 verkochten Tetterode en Plantin de Linotype-zetsystemen en werden Tetterode-letters geschikt gemaakt voor Linotype. Na 1985 werd dat werk nog eens herhaald voor de Postscript-versies in opdracht van Linotype en Adobe.

Via die goede contacten met Linotype leerde hij heel wat letterontwerpers kennen. Zo was hij goed bevriend met Adrian Frutiger en Hermann Zapf. In 2000, bij zijn afscheid van Tetterode, bracht Linotype als eerbetoon een nieuw lettertype uit genaamd LT Gianotten, een Bodoni-revival ontworpen door Antonio Pace. Ook na zijn pensionering bleef Gianotten nog regelmatig over letterontwerpen, fonttechnologie en kleurmanagement publiceren in tijdschriften. In 2003 kreeg hij de Nederlandse Grafische Cultuurprijs als blijk van waardering voor zijn rol als bruggenbouwer tussen ontwerpers en drukkers.

WAAROM ANTWERPEN?

De belangstelling voor typografie begon bij Gianotten al jong in de drukkerij van zijn grootvader. De eerste letterproef verzamelde hij al op 13-jarige leeftijd. In zijn grafische loopbaan via Duitse en Nederlandse drukkerijen en later bij Tetterode kon hij zijn collectie van typografische boeken en letterproeven uitbreiden tot ruim 2000 exemplaren. Een aanzienlijk deel ging naar de Tetterode bibliotheek die onderdeel is van de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam en tientallen dozen publicaties schonk hij aan onze bibliotheek.

Op de vraag waarom schenken aan een Belgische bibliotheek is hij zeer duidelijk. “Ik was al op 14-jarige leeftijd een trouwe bezoeker aan het Museum Plantin-Moretus. Mijn vader was directeur van drie bedrijven waarvan er zich een in België bevond. Tijdens vrijwel elke vakantieperiode nam mijn vader mij en mijn jongere broer mee naar Antwerpen. Mijn broer (die later arts werd in Afrika) had veel interesse in de dierentuin en jullie koloniale museum. Ik vond de letters, boeken en drukpersen véél interessanter en heb mijn enthousiasme voor de historie van ons vak altijd behouden. Dat ik een substantieel deel van mijn privécollectie aan Antwerpen zou schenken, vond ik daarom vanzelfsprekend.”

BRONVERMELDING
  • gesprekken met Henk Gianotten in 2018 en 2019
  • ‘Henk Gianotten’, deel 5 in de reeks Roots van (Z)OO producties en Wilco Art Books.
  • Website Luc Devroye

Terug naar nieuwsbrief januari 2021