Letterontwerpers uit heel de wereld lieten zich inspireren door Antwerps typografisch erfgoed

Nog tot zondag 25 september kun je in de expozaal van het Museum Plantin-Moretus (MPM) gaan kijken naar de afstudeerwerken van de studenten Type design die 19 nieuwe lettertypes hebben gemaakt op basis van typografisch erfgoed  en oude drukken die in het museum worden bewaard. Het zal u verrassen hoe breed dat onderzoek verliep. Stempelsnijders uit de renaissance, de barok en de moderne tijd werden onder de loep genomen.

Poster In Plantins FootstepsType design

Door corona is er vorig jaar geen tentoonstelling geweest en daarom zie je hier het werk van twee academiejaren. Alle lessen verliepen online waardoor ook studenten uit overzeese landen dit unieke lesprogramma konden volgen. De studenten komen uit heel Europa, Noord- en Zuid-Amerika en Australië. De Expert class Type design wordt al sinds 2010 gegeven door Dr. Frank Blokland, een bekende Nederlandse letterontwerper, software-ontwikkelaar en docent.

In groep werden twee onderzoeksvragen opgelost. De studenten onderzochten in hoeverre stempelsnijders uit de baroktijd de modellen van de renaissance volgden. Heel concreet werd het werk van Christoffel van Dijck en Nicolas Kis vergeleken met dat van Hendrik van den Keere, die nog voor Plantin werkte.

De andere groep onderzocht twee extremen in het werk van Claude Garamont. Het museum beschikt over de stempels, matrijzen en drukken van grote titelletters, genaamd Gros Canon, en die werden heel secuur vergeleken met de artefacts die bewaard zijn van een tekstletter voor minuscule tekst (Bible). Die onderzoeken worden met foto’s in de expo toegelicht en de originele bronmaterialen liggen erbij in de vitrine.

We kunnen niet alle nieuwe lettertypes die de studenten daarna individueel maakten hier behandelen. Maar vier studenten werkten met de stempels en matrijzen van Pierre Haultin. Deze stempelsnijder is bekend als maker van de allerkleinste letters die in de 16e eeuw bestonden, aangeduid met ‘nonpareille’. Er was in de woelige reformatietijd vraag naar hele kleine drukken van de bijbel die indien nodig snel konden worden verborgen, en deze letters waren bij drukkers dan ook in trek voor meer dan 200 jaar. Het is verbluffend dat iemand toen in staat was om met burijn en vijl zulke kleine letters te snijden uit een stalen stempel. De revivals die de studenten ervan maakten zijn heel geschikt voor e-books. Het zijn stevige letters die ook op klein formaat prettig lezen.

Een aantal studenten waagden zich aan script-lettertypes. Zo kun je een revival bekijken van de Charactère de Finance die gesneden werd door zowel Rosart als Fleischmann. De student deed een grondige studie van de historische voorbeelden en de nieuwe versie getuigt van groot talent. Ook de kalligrafie van Gerard Mercator en van Susanne Heynemann werden onderzocht met behulp van microscopen en gespecialeerde fontsoftware (GlyphCollector).

Er was in de renaissance- of de baroktijd geen toegang voor vrouwen tot het ambacht van stempelsnijder en daardoor zijn alle illustere voorbeelden gemaakt door mannen. Eén student zocht en vond in de 18e eeuw verbluffend mooi werk van Angela Baroni uit Milaan. Zij kwam uit een familie van kopergraveurs. Het boek dat zij maakte in 1740 telt maar liefst 427 pagina’s die allemaal uit koperplaten werden gegraveerd. Deze revival valt op door zijn hoekigheid en dit nieuwe lettertype zal zeker veel succes hebben bij eigentijdse (boek)vormgevers.

Ook de spitse, lichte en smallopende letters van Jan Baptist van Wolsschaten (1714–1776) konden twee studenten inspireren. Door een grondige voorstudie van de systematisatie en de witverdeling in de historische voorbeelden is het eindresultaat harmonieus en zeer geschikt voor lopende tekst.

Andere revivals die je hier kunt bewonderen

  • Hendrik van den Keere
  • Granjon, waarbij gezocht werd naar harmonie tussen Latijns en Griekse tekens
  • renaissanceletters van Guyot die gecombineerd werden met breedlopende kapitalen van de hand van een andere stempelsnijder
  • barokletters van Briot die ook in zijn tijd al zoveel stempelsnijders beïnvloedde
  • Nicolas Kis en de revivals die voor WOII ervan werden gemaakt door Schriftgiesserei D. Stempel
  • Een 19e eeuwse Scotch waar op termijn ook een schreefloze variant van gemaakt zal worden

Juan Pablo del Peral, Granjuan

Boekontwerp

We tonen ook werk van de studenten Expert class Boekontwerp. Hier maakten alle studenten een nieuw ontwerp voor een non-fictieboek, Patterns in Nature. Stapsgewijs doorliepen ze het volledige ontwerp- en productie-proces van hun boek. De verschillen in hun ontwerpen, materiaalkeuzes en productiemethodes zullen verrassen.
De ontwerpen waren eerder al te zien in de Antwerpse universiteitsbibliotheek. Dit keer zijn de boeken doorbladerbaar, wat eerder niet kon door corona.

Praktisch

  • In de vier zalen van de expozaal van het MPM, Vrijdagmarkt 22, Antwerpen.
  • Nog tot 25 september.
  • Dagelijks van 10 tot 17 uur. Maandag gesloten.
  • Inbegrepen in het ticketprijs van het MPM

Studenten Type design 2020–21 en 2021–22:
Valentina Casali, Luis Castellon, Paulo Chagas, Joaquín Pedro Contreras Soto, Juan Pablo del Peral, Michelle Devlin, Joe Elwell, Benjamin Fallon, Pedro Furtado de Albergaria, Nikita Iziev, Ben Kirk, Johannes López Ayala, Didem Ögmen, Lena Oster-Daum, Deiverson Ribeiro, Walter Oscar Rothe, Rafael Saraiva Soares, Andrea Tartarelli, Louis Theret.

Studenten Boekontwerp 2021:
Nanda Coppens, Yiannis Papadopoulos, Laurien Van Hoey, Geert Verbist.
Niet met hun boek in de expo: Trudy Bruil, Kevin Reynaert, Marieke Van der Perk.


Nieuwe lessen – De Expert classes Type design starten op 17 oktober 2022.
De Expert classes Boekontwerp starten opnieuw op 14 januari 2023.
Inschrijven voor deze practica is nog mogelijk.